Tình trạng gián đoạn nguồn cung phân bón xuất phát từ căng thẳng tại Iran đang làm dấy lên lo ngại về khả năng suy giảm sản lượng ngũ cốc toàn cầu trong niên vụ tới. Khu vực Trung Đông vốn là trung tâm sản xuất và xuất khẩu phân bón lớn của thế giới, với phần lớn hàng hóa lưu thông qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, xung đột đã khiến tuyến vận tải này bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nguồn cung urê – loại phân bón gốc nitơ thiết yếu – bị tác động nghiêm trọng khi các nhà máy lớn tại Qatar phải tạm dừng hoạt động. Đồng thời, các nguyên liệu đầu vào như lưu hùynh và amoniac cũng khan hiếm, khiến tình trạng thiếu hụt càng trầm trọng.
Các chuyên gia nhận định, mức độ gián đoạn lần này có thể còn nghiêm trọng hơn giai đoạn sau xung đột xung đột Nga – Ukraine. Nếu như trước đây thị trường vẫn có thể bù đắp một phần nguồn cung thiếu hụt, thì hiện tại quy mô gián đoạn được đánh giá lớn hơn đáng kể.
Giá phân bón đã tăng mạnh từ cuối tháng 2, trong đó urê tăng mạnh nhất do mất khoảng một phần ba nguồn cung xuất khẩu từ khu vực vùng Vịnh. Một số quốc gia buộc phải chấp nhận mức giá cao để đảm bảo nguồn cung, điển hình như Ấn Độ đã mua lượng urê kỷ lục với giá gần gấp đôi so với hai tháng trước.
Tuy nhiên, mặt bằng giá mới này vượt quá khả năng chi trả của nhiều nông dân. Trong khi đó, giá các nông sản chủ lực như lúa mì và đậu nành lại giảm do nguồn cung dồi dào, khiến khả năng bù đắp chi phí đầu vào suy giảm rõ rệt.
Nông dân “co kéo” chi phí, rủi ro lan sang thị trường lương thực
Trước áp lực chi phí, nhiều nông dân trên thế giới buộc phải cắt giảm lượng phân bón sử dụng hoặc chuyển sang các loại rẻ hơn nhưng hiệu quả thấp hơn. Theo ước tính, khoảng 2 triệu tấn urê, tương đương 3% thương mại đường biển toàn cầu, đã bị gián đoạn kể từ khi xung đột nổ ra, trong khi gần 1 triệu tấn vẫn mắc kẹt tại khu vực vùng Vịnh.
Ngay cả khi chuỗi cung ứng được nối lại, quá trình giải tỏa ách tắc có thể kéo dài, trong khi thiệt hại cơ sở hạ tầng và sự cạnh tranh nguồn cung thay thế sẽ tiếp tục gây áp lực lên thị trường trong nhiều tháng tới.
Tác động đến nguồn cung lương thực toàn cầu hiện chưa bộc lộ rõ do lượng tồn kho vẫn còn, nhưng nhiều tổ chức quốc tế đã bắt đầu hạ dự báo sản lượng cho niên vụ tới, đồng thời cảnh báo nguy cơ mất an ninh lương thực, đặc biệt tại các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu.
Những dấu hiệu ban đầu đã xuất hiện tại các khu vực sản xuất lớn. Ở Tây Úc, diện tích trồng lúa mì dự kiến giảm khoảng 14% khi nông dân chuyển sang cây trồng ít phụ thuộc phân bón. Tại Brazil, xu hướng cắt giảm phân bón hoặc sử dụng sản phẩm thay thế giá rẻ đang gia tăng.
Tại Đông Nam Á, sản lượng dầu cọ có nguy cơ chịu áp lực, trong khi nông dân châu Âu đang điều chỉnh cơ cấu cây trồng, giảm diện tích ngô thâm canh và hạn chế sử dụng phân bón cho vụ thu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn tác động tiêu cực đến chất lượng nông sản.
Giới phân tích cảnh báo rủi ro lớn hơn có thể xuất hiện trong các mùa vụ tiếp theo, đặc biệt từ năm 2027, khi việc cắt giảm đầu vào kéo dài bắt đầu phản ánh rõ rệt vào sản lượng. Nếu xu hướng này tiếp diễn, thị trường lương thực toàn cầu có thể đối mặt với những biến động khó lường.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
