Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cho biết El Niño hiện đã được xác lập và dự kiến tiếp tục mạnh lên trong những tháng tới. Các dự báo cho thấy khả năng hiện tượng này kéo dài đến tháng 2/2027 ở mức gần 100%, đồng thời có thể đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm 2026.
Với thị trường hàng hóa, El Niño không tạo ra một cú sốc đồng nhất. Allianz Research đánh giá tác động có sự phân hóa theo khu vực và từng nhóm nông sản, trong đó Đông Nam Á và Ấn Độ đối mặt rủi ro hạn hán và gián đoạn sản xuất cao hơn, trong khi một số khu vực Nam Mỹ có thể có điều kiện thuận lợi hơn đối với cây trồng.
Điều này có thể khiến nguồn cung giữa các khu vực thay đổi theo những hướng khác nhau. Trong khi một số nông sản châu Á có nguy cơ giảm sản lượng, các cây trồng tại những khu vực được hưởng điều kiện thời tiết thuận lợi hơn có thể tăng nguồn cung và tạo áp lực ngược lên giá.
Gạo, dầu cọ và đường nằm trong nhóm được theo dõi sát
Theo Allianz Research, đường, dầu cọ và gạo là những mặt hàng có mức độ nhạy cảm cao trước một kịch bản El Niño mạnh. Các yếu tố như hạn hán, tồn kho thấp và khả năng một số quốc gia điều chỉnh chính sách xuất khẩu có thể làm gia tăng biến động trên thị trường.
Ấn Độ là trường hợp đáng chú ý đối với thị trường gạo và đường. Allianz Research lưu ý Ấn Độ chiếm khoảng 40% thương mại gạo toàn cầu, vì vậy những thay đổi về sản xuất hoặc chính sách thương mại của nước này có thể tác động rộng hơn ra thị trường quốc tế. Trong một năm có gió mùa yếu, sản lượng nông nghiệp và nguồn cung trong nước có thể chịu ảnh hưởng, từ đó làm gia tăng áp lực lên giá lương thực.
Diễn biến thực tế trong năm nay cho thấy mối quan tâm này không chỉ nằm trên các mô hình dự báo. Reuters đưa tin lượng mưa gió mùa tại Ấn Độ trong mùa June-September 2026 thấp hơn 12,6% so với mức trung bình, thấp nhất trong hơn một thập kỷ. Diễn biến này đang làm gia tăng quan ngại đối với sản xuất nông nghiệp và nguồn nước.
Tại Đông Nam Á, Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam đều nằm trong nhóm những quốc gia cần theo dõi khi El Niño mạnh lên. Đây đồng thời là khu vực có vai trò lớn đối với nguồn cung dầu cọ, gạo, đường và cà phê robusta.
Malaysia đang đặc biệt quan tâm đến rủi ro đối với ngành dầu cọ. Ủy ban Chứng khoán Malaysia đã lên kế hoạch yêu cầu các doanh nghiệp niêm yết công khai sự chuẩn bị trước những tác động có thể xảy ra từ El Niño, trong đó có hạn hán và nắng nóng đối với lĩnh vực dầu cọ.
Indonesia cũng đã phải tính đến rủi ro đối với nguồn cung gạo. Chính phủ nước này tiếp tục chương trình hỗ trợ gần 1 triệu tấn gạo đến tháng 12/2026 trong bối cảnh lo ngại El Niño có thể ảnh hưởng đến sản xuất.
Những diễn biến trên cho thấy tác động của El Niño có thể truyền từ thời tiết sang sản lượng, sau đó ảnh hưởng đến tồn kho, chính sách thương mại và giá hàng hóa. Với những quốc gia vừa là nhà sản xuất vừa là nhà xuất khẩu lớn, bất kỳ sự thay đổi nào trong sản lượng hoặc chính sách xuất khẩu cũng có thể tạo ra tác động vượt ra ngoài biên giới.
Robusta Việt Nam đứng trước một mùa vụ nhạy cảm
Cà phê robusta là một trong những mặt hàng của Việt Nam được thị trường quan tâm khi El Niño mạnh lên. Reuters nhận định robusta tại Việt Nam và Indonesia, hai nguồn cung chiếm khoảng một nửa sản lượng robusta toàn cầu, có thể chịu tác động từ nhiệt độ cao và khô hạn.
Theo Allianz Research, robusta nằm trong nhóm có nguy cơ chịu áp lực nguồn cung, dù mức độ rủi ro được đánh giá thấp hơn so với đường, dầu cọ và gạo. Một yếu tố được nêu là khả năng gió mùa Tây Nam tại Việt Nam yếu hơn, ảnh hưởng đến điều kiện sinh trưởng của cây cà phê.
Dữ liệu lịch sử trong nghiên cứu này cũng cho thấy sản lượng robusta của Việt Nam từng thấp hơn xu hướng 5 năm trong một số chu kỳ El Niño mạnh. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng giữa các đợt không giống nhau và còn phụ thuộc vào điều kiện sản xuất cụ thể của từng mùa vụ.
Ở niên vụ 2026-2027, triển vọng sản lượng của Việt Nam hiện vẫn được đánh giá khá tích cực. Báo cáo mới nhất của USDA dự báo tổng sản lượng cà phê Việt Nam đạt 32,5 triệu bao loại 60 kg, trong đó robusta chiếm 31,4 triệu bao. USDA cho rằng diện tích tái canh được triển khai trong giai đoạn 2021-2023 bắt đầu bước vào thời kỳ cho năng suất ổn định hơn, qua đó hỗ trợ sản lượng niên vụ mới.
Như vậy, El Niño không đồng nghĩa sản lượng cà phê Việt Nam chắc chắn giảm. Trong cùng một niên vụ, các yếu tố như diện tích tái canh, năng suất, lượng mưa thực tế, khả năng tưới và kỹ thuật canh tác đều có thể ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.
Tại Brazil, tác động cũng không hoàn toàn đồng nhất. Reuters dẫn nhận định của Hiệp hội Công nghiệp Cà phê Brazil cho rằng El Niño có thể ảnh hưởng đến vụ cà phê 2026, nhưng mức độ tổn thương giữa các vùng sản xuất khác nhau. Một số khu vực robusta được hỗ trợ bởi hệ thống tưới và điều kiện thuận lợi hơn, trong khi những vùng khác đối mặt với nguy cơ nóng và mưa thất thường.
Điều này khiến thị trường cà phê phải theo dõi đồng thời cả phía cung và cầu. Nếu sản lượng tại một số nước châu Á chịu ảnh hưởng trong khi nguồn cung từ các khu vực khác vẫn duy trì, biến động giá có thể không diễn ra theo một chiều cố định.
Với Việt Nam, yếu tố đáng chú ý trong thời gian tới là điều kiện thời tiết tại Tây Nguyên trong các giai đoạn quan trọng của vụ mới. Khi El Niño được dự báo duy trì sang đầu năm 2027, diễn biến lượng mưa và nhiệt độ sẽ tiếp tục được theo dõi cùng với tiến độ thu hoạch và năng suất thực tế.
Ở quy mô rộng hơn, những diễn biến hiện tại cho thấy El Niño đang tạo ra một bài toán nguồn cung có tính phân hóa. Đông Nam Á và Ấn Độ đứng trước rủi ro thời tiết lớn hơn, trong khi một số khu vực tại Nam Mỹ có thể có điều kiện sản xuất thuận lợi hơn. Allianz Research vì vậy đánh giá đây là một cú sốc hàng hóa không đồng đều thay vì một làn sóng tăng giá trên toàn bộ thị trường nông sản.
Đối với Việt Nam, tác động cần được theo dõi theo từng ngành hàng. Gạo, đường và dầu cọ có thể chịu ảnh hưởng rõ hơn nếu hạn hán làm giảm sản lượng hoặc thay đổi chính sách thương mại tại các nước xuất khẩu lớn. Với cà phê robusta, rủi ro tập trung nhiều hơn ở điều kiện thời tiết trong mùa vụ và khả năng duy trì năng suất tại các vùng trồng trọng điểm.
Trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, diễn biến của El Niño vì thế sẽ tiếp tục là một trong những biến số quan trọng đối với thị trường nông sản châu Á. Mức độ tác động cuối cùng sẽ phụ thuộc vào cường độ thời tiết, khả năng thích ứng của người sản xuất, tồn kho và phản ứng chính sách của từng quốc gia.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
