Doanh thu tăng nhưng lợi nhuận ngày càng mỏng
Theo Cục Thống kê, bảy tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành ước đạt 4.555,8 nghìn tỷ đồng, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt 3.441,2 nghìn tỷ đồng, chiếm 75,5% tổng mức và tăng 12,7%.
Những con số trên cho thấy thị trường tiêu dùng trong nước tiếp tục duy trì đà tăng trưởng. Tuy nhiên, nếu loại trừ yếu tố giá, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng chỉ tăng 7,5%. Khoảng cách giữa hai mức tăng cho thấy một phần đáng kể của doanh thu đến từ giá hàng hóa, dịch vụ tăng lên, không hoàn toàn phản ánh lượng hàng được tiêu thụ nhiều hơn.
Đây cũng là lý do doanh thu toàn thị trường tăng nhưng không phải người bán nào cũng kinh doanh thuận lợi. Với một cửa hàng, điều quan trọng không chỉ là bán được bao nhiêu tiền mà còn là phần lợi nhuận còn lại sau khi thanh toán tiền thuê mặt bằng, lương nhân viên, điện nước, vận chuyển, quảng cáo, thuế và chi phí hàng tồn kho.
Trên nhiều tuyến phố và khu dân cư tại các thành phố lớn, không khó bắt gặp những mặt bằng từng kinh doanh thời trang, mỹ phẩm, đồ gia dụng hoặc thực phẩm treo biển cho thuê, sang nhượng. Một số cửa hàng liên tục triển khai chương trình thanh lý, giảm giá để thu hồi vốn trước khi đóng cửa. Có điểm bán giữ nguyên địa chỉ nhưng thay đổi chủ kinh doanh chỉ sau một thời gian ngắn.
Sự rút lui này cũng được phản ánh trong số liệu đăng ký doanh nghiệp. Trong bảy tháng năm 2026, cả nước có khoảng 155.300 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tương đương trung bình 22.200 doanh nghiệp mỗi tháng. Dù số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động vẫn cao hơn số rút lui, áp lực sàng lọc ngày càng rõ rệt.
Riêng trong sáu tháng đầu năm, bán buôn, bán lẻ và sửa chữa ô tô, xe máy là lĩnh vực có số doanh nghiệp thành lập mới lớn nhất, với 45.821 doanh nghiệp. Đây đồng thời cũng là ngành có số doanh nghiệp giải thể lớn nhất, với 9.069 đơn vị, tăng 99,3% so với cùng kỳ.
Bán lẻ vẫn thu hút dòng vốn mới nhưng cũng có mức độ cạnh tranh, đào thải cao. Gia nhập thị trường không khó, song duy trì lợi nhuận ổn định lại là thách thức lớn.
Cửa hàng vật lý phải gánh nhiều chi phí như thuê mặt bằng, đặt cọc, sửa chữa, nhân công và vận chuyển. Khi sức mua không đạt kỳ vọng, mặt bằng nhanh chóng trở thành gánh nặng. Người bán cũng khó tăng giá bởi khách hàng dễ so sánh và chuyển sang cửa hàng hoặc nền tảng khác.
Trong khi đó, giảm giá và miễn phí vận chuyển giúp tăng đơn hàng nhưng tiếp tục bào mòn lợi nhuận. Hàng tồn kho, sản phẩm qua mùa hoặc cận hạn phải bán rẻ để thu hồi vốn, khiến doanh thu có thể tăng nhưng không đủ bù giá vốn và chi phí vận hành.
Thị trường tăng trưởng nhưng dòng tiền đổi hướng
Một nguyên nhân khiến cửa hàng nhỏ gặp khó là sức mua đang dịch chuyển về các chuỗi bán lẻ lớn và thương mại điện tử. Với lợi thế về quy mô, nguồn vốn, kho vận, công nghệ và dữ liệu khách hàng, các hệ thống lớn có thể nhập hàng với giá tốt, điều chuyển tồn kho và triển khai khuyến mại trên diện rộng.
Cuộc đua mở rộng mạng lưới cho thấy thị trường bán lẻ không suy giảm mà đang được phân chia lại. WinCommerce đặt mục tiêu mở khoảng 1.500 cửa hàng trong năm 2026, hướng tới 6.100 điểm bán vào cuối năm. Trong bốn tháng đầu năm, hệ thống này đã đưa thêm 348 cửa hàng vào hoạt động. Bách Hóa Xanh cũng đặt kế hoạch mở mới khoảng 1.000 cửa hàng, đồng thời mở rộng ra miền Bắc và tiến sâu hơn vào khu vực nông thôn.
Theo chuyên gia bán lẻ Vũ Thị Hậu, các chuỗi đang ưu tiên mô hình cửa hàng nhỏ bởi khả năng vận hành linh hoạt và triển khai nhanh. Trong khi mở siêu thị lớn cần nhiều thời gian, vốn và mặt bằng, cửa hàng dưới 500 m² dễ nhân rộng hơn, giúp doanh nghiệp nhanh chóng gia tăng độ phủ tại các khu dân cư, vùng ven và khu công nghiệp.
Sự phát triển của thương mại điện tử cũng làm thay đổi dòng tiền. Năm 2025, doanh số trên bốn sàn lớn gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt khoảng 429.700 tỷ đồng, tăng 34,75% so với năm trước. Riêng Shopee và TikTok Shop chiếm tới 97% thị phần của nhóm này.
Người tiêu dùng ngày càng quen với việc tìm kiếm sản phẩm, xem đánh giá, so sánh giá rồi đặt hàng tận nhà. Một cửa hàng vật lý vì thế không còn chỉ cạnh tranh với những điểm bán trong cùng khu vực mà phải đối đầu với hàng nghìn nhà bán trên toàn quốc.
Tuy nhiên, doanh thu thương mại điện tử đang có xu hướng tập trung vào các thương hiệu lớn. Theo ông Vync Toh, Tổng Giám đốc Intrepid Việt Nam kiêm Giám đốc ngành hàng bán lẻ khu vực, thị trường đang chuyển nhanh sang các gian hàng thương hiệu được vận hành chuyên nghiệp và hệ thống phân phối chính hãng. Xu hướng này tạo lợi thế cho doanh nghiệp có ngân sách, công nghệ và năng lực vận hành tốt, trong khi dư địa của những nhà bán nhỏ ngày càng thu hẹp.
Ông Vync Toh cho rằng, để cạnh tranh hiệu quả, doanh nghiệp không chỉ cần mở một gian hàng trực tuyến mà phải xây dựng năng lực đồng bộ từ nội dung, quảng cáo, dữ liệu khách hàng, logistics đến chăm sóc sau bán hàng.
Trong khi đó, chuyển lên sàn không còn là con đường dễ dàng. Ngoài phí giao dịch và hoa hồng, người bán còn phải chi cho quảng cáo, voucher, miễn phí vận chuyển, livestream và tiếp thị liên kết để duy trì khả năng hiển thị.
Theo ông Phạm Chí Nhu, Giám đốc điều hành Coolmate, việc các sàn liên tục điều chỉnh phí đang gây áp lực trực tiếp lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Tại nhiều ngành hàng, tổng chi phí từ hoa hồng, quảng cáo, voucher, livestream và tiếp thị liên kết có thể chiếm 35–40% giá trị đơn hàng. Doanh nghiệp khó chuyển toàn bộ phần tăng thêm vào giá bán nếu vẫn muốn duy trì sức cạnh tranh.
Ông Nhu cho rằng doanh nghiệp cần phát triển bán hàng đa kênh, chủ động dữ liệu khách hàng, tối ưu chuỗi cung ứng và tập trung vào thị trường ngách, thay vì phụ thuộc quá lớn vào một nền tảng hoặc chỉ cạnh tranh bằng giá thấp.
Nhiều cửa hàng vì thế mắc kẹt giữa chi phí mặt bằng của kênh truyền thống và phí, thuật toán của sàn thương mại điện tử. Trong khi cửa hàng nhỏ thiếu vốn, công nghệ và năng lực quản trị dần hụt hơi, các chuỗi lớn tiếp tục mở rộng bằng mô hình tích hợp cửa hàng, ứng dụng và giao hàng.
Doanh thu bán lẻ tăng không đồng nghĩa mọi người bán đều hưởng lợi. Phần tăng trưởng ngày càng tập trung vào các chuỗi, thương hiệu và nền tảng lớn, buộc cửa hàng độc lập phải thu hẹp mặt bằng, giảm danh mục hoặc chuyển sang nhóm sản phẩm có lợi nhuận tốt và tệp khách hàng riêng.
Để tồn tại, cửa hàng nhỏ cần kiểm soát chi phí, hàng tồn và hiệu quả từng kênh bán, đồng thời tận dụng lợi thế linh hoạt, am hiểu khách hàng địa phương. Cơ quan quản lý cũng cần hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi số, tiếp cận vốn và nâng cao năng lực quản trị.
Những biển cho thuê, sang nhượng vì thế không chỉ phản ánh sức mua mà còn cho thấy dòng tiền đang đổi hướng và thị trường bán lẻ bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh. Lợi thế sẽ thuộc về những điểm bán kiểm soát tốt chi phí, hiểu khách hàng và lựa chọn đúng mô hình vận hành.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
