Hàng loạt tiêu chuẩn quốc tế xuất hiện trong gói thầu thiết bị trường học
Theo thông tin đã được phân tích, HSMT tại đây tiếp tục xuất hiện nhiều yêu cầu kỹ thuật bị đánh giá là “khó bất thường”, có thể đã vượt xa nhu cầu sử dụng thực tế của các sản phẩm giáo dục thông dụng. Một điểm bất thường là những tiêu chí này chủ yếu tập trung vào các giấy tờ chứng nhận, tiêu chuẩn thử nghiệm quốc tế vốn dĩ phù hợp hơn trong các lĩnh vực công nghiệp vật liệu, cơ khí chuyên sâu hoặc các thiết bị yêu cầu tiêu chuẩn kỹ thuật cao…
Cụ thể, đối với hạng mục bàn ghế liền hai chỗ ngồi dùng cho bán trú với số lượng lên tới 600 bộ, CĐT yêu cầu lớp sơn phủ trên khung thép phải đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn ASTM của Mỹ như ASTM E376 về đo chiều dày lớp phủ không phá hủy; ASTM D3359:2017 về độ bám dính của lớp sơn; ASTM D3363-2020 về độ cứng và khả năng chống trầy xước; ASTM B117:2011 về thử nghiệm phun sương muối đánh giá khả năng chống ăn mòn.
Không dừng lại ở đó, HSMT còn yêu cầu sản phẩm phải đáp ứng tiêu chuẩn JIS K 5663 của Nhật Bản, đây là tiêu chuẩn có yêu cầu kỹ thuật khá khắt khe đối với sơn nước và lớp phủ bề mặt. Ngoài ra còn kèm theo nhiều tiêu chuẩn Việt Nam khác liên quan đến an toàn và chất lượng sản phẩm…
Theo tìm hiểu, để đạt đầy đủ các thử nghiệm này, doanh nghiệp phải gửi mẫu tới các đơn vị kiểm định chuyên biệt với chi phí không nhỏ. Một số tiêu chuẩn còn yêu cầu quá trình thử nghiệm kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần. Điều này đồng nghĩa chi phí chuẩn bị hồ sơ dự thầu sẽ tăng đáng kể, chưa kể thời gian hoàn thiện năng lực kỹ thuật cũng bị kéo dài.
Nhiều nhà thầu hoạt động lâu năm trong lĩnh vực mua sắm cho rằng, việc áp dụng đồng thời quá nhiều tiêu chuẩn quốc tế đối với một sản phẩm bàn ghế học sinh, giáo viên thông dụng là dấu hiệu bất thường. Bởi trên thực tế, các sản phẩm nội thất học đường phổ thông vốn đã được quản lý thông qua tiêu chuẩn Việt Nam, quy chuẩn an toàn và chế độ bảo hành của nhà sản xuất.
Theo các chuyên gia đấu thầu, khi tiêu chí kỹ thuật bị đẩy lên quá cao so với nhu cầu sử dụng thực tế, hệ quả dễ thấy nhất là làm thu hẹp số lượng nhà thầu đủ điều kiện tham dự. Khi mức độ cạnh tranh giảm, giá hàng hóa rất dễ bị đẩy lên cao, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng ngân sách.
Theo Luật Đấu thầu 2023, hồ sơ mời thầu phải bảo đảm nguyên tắc cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế; không được đưa ra các điều kiện nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc tạo lợi thế cho một hay một số nhà thầu.
Những yêu cầu “lạ” và nghi vấn hạn chế cạnh tranh?
Không chỉ ở hạng mục bàn ghế học sinh, nhiều sản phẩm khác trong gói thầu cũng xuất hiện các tiêu chí gây tranh cãi.
Đối với ghế giáo viên, chủ đầu tư vẫn yêu cầu áp dụng đầy đủ các tiêu chuẩn về độ bám dính, chống ăn mòn, độ cứng lớp phủ tương tự các sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật cao. Theo giới chuyên môn, việc đặt ra hệ tiêu chuẩn phức tạp cho một mặt hàng phổ thông như vậy là điều khó lý giải nếu xét trên nhu cầu sử dụng thực tế trong trường học.
Đáng chú ý hơn cả là hạng mục “Bảng trượt ngang nguyên khối 2 lớp chống lóa” dành cho khối tiểu học. Tại đây, HSMT yêu cầu sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn ASTM E575-05, tiêu chuẩn phục vụ lập báo cáo thử nghiệm kết cấu công trình xây dựng và cấu kiện chịu lực do Hiệp hội Vật liệu và Thử nghiệm Hoa Kỳ ban hành.
Nhiều chuyên gia trong lĩnh vực mua sắm công cho rằng việc áp dụng tiêu chuẩn liên quan tới kết cấu chịu lực công trình cho một sản phẩm bảng viết học đường là thiếu tương thích với bản chất hàng hóa.
Chưa dừng lại ở đó, sản phẩm còn phải đạt tiêu chuẩn ASTM D570-22 về khả năng hấp thụ nước của vật liệu nhựa. Thực tế trong đấu thầu, ASTM D570-22 thường xuất hiện ở các sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật chuyên sâu về vật liệu nhựa. Vì vậy, nếu áp dụng cho các sản phẩm giáo dục thông dụng như bảng viết, bàn ghế hoặc thiết bị nội thất trường học, nhiều chuyên gia cho rằng cần đánh giá kỹ tính cần thiết và mức độ phù hợp với nhu cầu sử dụng thực tế để tránh làm phát sinh thêm chi phí thử nghiệm.
Đặc biệt, HSMT còn yêu cầu sản phẩm phải được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận giải pháp hữu ích hoặc tương đương. Đây là tiêu chí gây nhiều tranh luận.
Theo phản ánh của một số doanh nghiệp trong ngành thiết bị trường học, tiêu chí này có thể khiến phạm vi nhà thầu đáp ứng bị thu hẹp nếu trên thị trường không có nhiều đơn vị sở hữu hoặc được phép sử dụng các giải pháp đã đăng ký. Trong khi đó, bảng viết học đường là sản phẩm đã được thương mại hóa rộng rãi trên thị trường nhiều năm nay.
Ngoài ra, yêu cầu về chứng nhận giải pháp hữu ích cũng có thể làm gia tăng rào cản kỹ thuật đối với các doanh nghiệp chưa có sẵn hồ sơ sở hữu trí tuệ liên quan tới sản phẩm.
Tiêu chuẩn độ bền quân sự Mỹ cho laptop trường học có thực sự cần thiết?
Một điểm gây chú ý khác nằm ở nhóm thiết bị phòng ngoại ngữ, trong đó có sản phẩm máy tính xách tay. Theo HSMT, laptop dự thầu phải đạt tiêu chuẩn MIL-STD 810H của quân đội Mỹ.
Đây là bộ tiêu chuẩn độ bền được Bộ Quốc phòng Mỹ xây dựng nhằm đánh giá khả năng hoạt động của thiết bị trong các điều kiện khắc nghiệt như rung lắc mạnh, sốc nhiệt, cát bụi, sương muối, áp suất thấp hay thả rơi liên tục từ độ cao lớn.
Hiện nay, MIL-STD 810H thường xuất hiện ở các dòng laptop nhấn mạnh độ bền cao hoặc thiết bị phục vụ môi trường đặc thù, yêu cầu khả năng hoạt động ổn định trong điều kiện khắc nghiệt.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến đặt câu hỏi: với một thiết bị phục vụ giảng dạy trong môi trường lớp học thông thường, liệu việc áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật cao như vậy có thực sự cần thiết và phù hợp với hiệu quả sử dụng ngân sách hay không.
Không ai phủ nhận độ bền là cần thiết, nhưng nhiều chuyên gia cho rằng cần đánh giá sự tương thích giữa yêu cầu kỹ thuật và nhu cầu sử dụng thực tế để tránh nguy cơ làm tăng giá thành thiết bị.
Điều khiến nhiều người đặt câu hỏi là những yêu cầu kỹ thuật “quá tầm” này không xuất hiện đơn lẻ mà lặp đi lặp lại trong nhiều gói thầu mà Công ty Cổ phần Phát triển Khai Minh tham gia và trúng thầu trong nhiều năm qua.
Theo dữ liệu công khai trên hệ thống đấu thầu, một số gói thầu ghi nhận số lượng nhà thầu tham dự hạn chế, làm dấy lên nhiều băn khoăn về mức độ cạnh tranh thực tế.
Dư luận vì vậy đặt câu hỏi liệu việc xây dựng tiêu chí kỹ thuật quá chi tiết, quá cao và mang tính chuyên biệt có thể dẫn tới nguy cơ thu hẹp cạnh tranh trong hoạt động đấu thầu hay không.
Trong bối cảnh Luật Đấu thầu 2023 nhấn mạnh yêu cầu minh bạch, cạnh tranh và chống hành vi hạn chế nhà thầu, những dấu hiệu bất thường trong các HSMT nói trên cần được cơ quan chức năng, đơn vị quản lý đấu thầu và chủ đầu tư rà soát, làm rõ nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh và hiệu quả sử dụng ngân sách trong hoạt động mua sắm công.
Phóng viên đã liên hệ với chủ đầu tư và Công ty Cổ phần Phát triển Khai Minh để ghi nhận ý kiến liên quan tới các nội dung phản ánh. Tuy nhiên, đến thời điểm bài viết được thực hiện, phía các đơn vị này vẫn chưa có phản hồi chính thức.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
