Không còn cạnh tranh bằng sự tiện đường hay giá rẻ
Trong nhiều năm, chợ truyền thống từng là lựa chọn gần như mặc định của phần lớn hộ gia đình nhờ lợi thế khoảng cách, giá cả linh hoạt và khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu tiêu dùng hằng ngày. Tuy nhiên, bức tranh bán lẻ đang thay đổi nhanh chóng.
Sự phát triển mạnh của siêu thị, cửa hàng tiện lợi, trung tâm thương mại và các nền tảng mua sắm trực tuyến đã tạo ra một chuẩn mực tiêu dùng mới - nơi khách hàng không chỉ quan tâm đến giá mà còn chú ý đến trải nghiệm mua sắm, nguồn gốc hàng hóa, dịch vụ hậu mãi, thanh toán thuận tiện và tốc độ giao hàng.
Áp lực cạnh tranh hiện thể hiện không đồng đều giữa các nhóm ngành hàng trong chợ.
Theo ghi nhận từ một số tiểu thương kinh doanh thực phẩm tươi sống, sức mua với các mặt hàng như rau củ, thịt, cá vẫn duy trì ổn định, thậm chí tại một số thời điểm còn nhỉnh hơn so với cửa hàng tiện lợi hoặc siêu thị. Nguyên nhân là người tiêu dùng vẫn có xu hướng ưu tiên hàng tươi trong ngày, được lựa chọn trực tiếp và có sự linh hoạt về số lượng mua.
Một tiểu thương kinh doanh thực phẩm cho biết khách hàng quen vẫn duy trì thói quen đi chợ vì cảm nhận được sự thuận tiện và tin tưởng vào chất lượng hàng hóa. Với nhóm hàng tươi sống, yếu tố khoảng cách địa lý và sự quen thuộc giữa người bán và người mua vẫn đang tạo ra lợi thế nhất định cho chợ truyền thống.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nhiều tiểu thương kinh doanh quần áo, hàng tiêu dùng lại cho biết sức mua đã giảm đáng kể trong vài năm gần đây.
Theo chia sẻ của một số hộ kinh doanh, khó khăn lớn nhất không chỉ đến từ việc ít khách hơn mà còn nằm ở áp lực duy trì mặt bằng và vòng quay hàng hóa ngày càng chậm. Khác với các gian hàng trực tuyến có thể thay đổi mẫu mã liên tục, tiểu thương tại chợ thường phải cân nhắc kỹ việc nhập hàng mới vì mỗi quyết định đều kéo theo chi phí tồn kho.
“Muốn bán được phải có mẫu mới nhưng nhập nhiều thì sợ tồn. Hàng tồn lâu sẽ lỗi mốt, phải giảm giá hoặc chấp nhận lỗ. Nếu lặp lại nhiều đợt thì rất khó duy trì sạp hàng”, một tiểu thương kinh doanh quần áo chia sẻ.
Theo các tiểu thương, việc duy trì ki-ốt khiến họ khó linh hoạt như người bán trên nền tảng thương mại điện tử. Trong khi đó, người bán online có thể nhập số lượng nhỏ, cập nhật xu hướng nhanh và tiếp cận khách hàng ở phạm vi rộng hơn mà không phát sinh nhiều chi phí vận hành cố định.
Sức ép này càng rõ hơn khi hành vi tiêu dùng thay đổi. Thay vì dành thời gian đến chợ lựa chọn sản phẩm, nhiều người tiêu dùng hiện có xu hướng tìm kiếm mẫu mã trên điện thoại, so sánh giá, xem đánh giá và đặt hàng chỉ trong vài phút.
Điều đáng chú ý là cạnh tranh hiện nay không còn diễn ra giữa “chợ với siêu thị” theo nghĩa truyền thống. Chợ đang phải cạnh tranh với cả một hệ sinh thái bán lẻ mới - nơi người tiêu dùng có nhiều lựa chọn hơn, còn tốc độ cập nhật sản phẩm trở thành yếu tố quyết định.
Muốn tồn tại, chợ phải thay đổi mô hình phục vụ
Dù chịu nhiều sức ép, chợ truyền thống vẫn sở hữu những giá trị mà bán lẻ hiện đại khó thay thế hoàn toàn như sự linh hoạt trong giao dịch, tính cộng đồng, khả năng cá nhân hóa quan hệ mua bán và nguồn cung hàng tươi sống.
Tuy nhiên, để chuyển những lợi thế đó thành sức cạnh tranh thực tế, nhiều khu chợ đang bắt đầu thay đổi.
Một số tiểu thương cho biết ngoài bán trực tiếp tại sạp, họ đã bắt đầu nhận đơn qua điện thoại, mạng xã hội hoặc giao hàng cho khách quen trong khu vực. Với nhóm thực phẩm, đây được xem là giải pháp giúp giữ khách trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng ưu tiên sự tiện lợi.
Thay đổi thứ hai là chuẩn hóa trải nghiệm mua sắm thông qua niêm yết giá, cải thiện vệ sinh, hỗ trợ thanh toán không dùng tiền mặt và xây dựng niềm tin về chất lượng hàng hóa.
Đáng chú ý, nhiều ý kiến cho rằng chợ truyền thống không nhất thiết phải cạnh tranh trực diện với thương mại điện tử về giá hoặc số lượng mẫu mã. Thay vào đó, lợi thế của chợ nên nằm ở tốc độ cung ứng hàng tươi, sự tương tác trực tiếp và khả năng tạo dựng khách hàng trung thành.
Dù vậy, chuyển đổi của chợ truyền thống không thể chỉ đặt lên vai tiểu thương.
Việc cải tạo hạ tầng, hỗ trợ chuyển đổi số, đào tạo kỹ năng kinh doanh và tạo điều kiện giảm chi phí vận hành sẽ đóng vai trò quan trọng nếu muốn duy trì hệ thống chợ như một cấu phần của mạng lưới bán lẻ.
Trong dài hạn, câu hỏi đặt ra không phải là chợ truyền thống có còn tồn tại hay không, mà là chợ sẽ tồn tại dưới hình thức nào khi người tiêu dùng ngày càng thay đổi cách mua sắm.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
