Đáng chú ý, lần đầu tiên, mục tiêu nghiên cứu và sản xuất thép thanh ray phục vụ đường sắt cao tốc được đưa vào định hướng phát triển dài hạn, thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy hoạch định chính sách: từ bảo đảm nguồn cung sang chủ động làm chủ vật liệu chiến lược, giảm dần phụ thuộc vào nhập khẩu và từng bước nâng cao vị thế của ngành thép Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu, theo Báo Chính Phủ.
Tái cơ cấu ngành thép: Từ tăng sản lượng sang phát triển chiều sâu
Theo chiến lược, ngành thép Việt Nam sẽ chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng dựa trên sản lượng sang phát triển theo chiều sâu, tập trung vào các dòng sản phẩm có chất lượng cao, giá trị gia tăng lớn, thân thiện môi trường và phù hợp tiêu chuẩn quốc tế.
Mục tiêu đến năm 2030, sản lượng thép thô đạt khoảng 25-26 triệu tấn/năm, tăng trưởng bình quân 7-8%/năm; thép thành phẩm đạt 32-33 triệu tấn/năm, tăng 5,5-6,5%/năm, với mức tiêu thụ bình quân 270-280 kg/người/năm. Tỷ lệ đáp ứng nhu cầu trong nước dự kiến đạt 80-85%, đồng thời từng bước mở rộng xuất khẩu.
Giai đoạn đến năm 2035, sản lượng thép thô được định hướng tăng lên 33-36 triệu tấn/năm, thép thành phẩm đạt 40-43 triệu tấn/năm, đáp ứng khoảng 85-90% nhu cầu nội địa. Tầm nhìn đến năm 2050, ngành thép hướng tới quy mô 65-70 triệu tấn thép thô và 75-80 triệu tấn thép thành phẩm mỗi năm, đưa tiêu thụ thép bình quân lên mức 570-650 kg/người/năm, tiệm cận trình độ các quốc gia công nghiệp phát triển.
Đáng chú ý, chiến lược đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu tái cơ cấu cơ cấu sản phẩm, chuyển trọng tâm sang các dòng thép hợp kim, thép không gỉ, thép chế tạo, thép hình, thép tấm cường độ cao, thép cán nóng và các loại thép kỹ thuật cao phục vụ ngành giao thông vận tải, năng lượng, đóng tàu, quốc phòng – an ninh.
Đây được xem là bước đi mang tính then chốt nhằm giảm mạnh phụ thuộc vào thép nhập khẩu, vốn chủ yếu tập trung ở phân khúc sản phẩm kỹ thuật cao, đồng thời nâng cấp vị thế của ngành thép Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Tự chủ thép thanh ray: Nút thắt chiến lược của hạ tầng đường sắt cao tốc
Trong bức tranh đó, mục tiêu tự chủ sản xuất thép thanh ray phục vụ đường sắt cao tốc nổi lên như một điểm nhấn chiến lược. Thép ray là loại vật liệu có yêu cầu kỹ thuật khắt khe, ảnh hưởng trực tiếp đến độ an toàn, tuổi thọ và hiệu quả vận hành của hệ thống đường sắt. Việc chủ động sản xuất trong nước không chỉ giúp giảm chi phí đầu tư, hạn chế rủi ro gián đoạn nguồn cung, mà còn góp phần bảo đảm an ninh hạ tầng trong bối cảnh các dự án đường sắt cao tốc, đường sắt đô thị và đường sắt kết nối quốc tế đang được đẩy mạnh triển khai.
Chủ trương này cũng gắn với định hướng hình thành chuỗi cung ứng nội địa cho ngành đường sắt. Trước đó, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Tập đoàn Hòa Phát nghiên cứu sản xuất thép chất lượng cao, đặc biệt là ray thép cho các tuyến đường sắt cao tốc Bắc – Nam và các tuyến kết nối khu vực.
Cuối năm 2025, Hòa Phát đã khởi công nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt, dự kiến đưa sản phẩm ra thị trường từ năm 2027. Song song, Tập đoàn Trường Hải được giao nghiên cứu sản xuất toa tàu, hướng tới từng bước nội địa hóa thiết bị và phương tiện đường sắt.
Những động thái này cho thấy nỗ lực xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp đường sắt trong nước, từ vật liệu cơ bản, kết cấu hạ tầng đến phương tiện vận tải, qua đó từng bước làm chủ chuỗi giá trị, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Gắn phát triển ngành thép với chuyển đổi xanh và hội nhập sâu
Bên cạnh yêu cầu phát triển sản phẩm, chiến lược cũng đặt ngành thép trong bối cảnh chuyển đổi xanh và hội nhập sâu vào thị trường carbon. Doanh nghiệp được định hướng đầu tư công nghệ hiện đại, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính, đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.
Đây không chỉ là yêu cầu nội tại trong tiến trình thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, mà còn là điều kiện tiên quyết để thép Việt Nam có thể tiếp cận và mở rộng thị trường xuất khẩu trong bối cảnh các hàng rào thuế carbon đang hình thành.
Có thể thấy, việc đưa thép thanh ray và các dòng thép đặc biệt vào chiến lược phát triển dài hạn đã mở ra một hướng đi mới cho ngành thép Việt Nam, từ vai trò cung ứng vật liệu xây dựng sang trở thành ngành công nghiệp nền tảng, phục vụ trực tiếp cho hiện đại hóa hạ tầng, phát triển giao thông, năng lượng và công nghiệp chế tạo.
Nếu được triển khai đồng bộ, nhất quán và hiệu quả, chiến lược này không chỉ góp phần nâng cao năng lực tự chủ kinh tế, mà còn tạo nền tảng bền vững cho tăng trưởng dài hạn và hội nhập sâu rộng của nền kinh tế Việt Nam.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
