Từ sau đại dịch COVID-19 đến nay, chi phí đầu vào của ngành bán lẻ không ngừng gia tăng và duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Giá nguyên liệu, logistics, năng lượng, nhân công và chi phí tài chính đều chịu tác động từ nhiều yếu tố đan xen, từ biến động kinh tế toàn cầu, địa chính trị đến những hạn chế nội tại của chuỗi cung ứng trong nước. Điều đáng chú ý là áp lực này không còn mang tính ngắn hạn hay chu kỳ, mà đang dần trở thành trạng thái “bình thường mới” của thị trường.
Nhà bán lẻ “oằn mình” trước sức ép chi phí
Ghi nhận của chúng tôi từ Công ty Nam Quốc Minh Global, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực phân phối và bán lẻ nông sản, chi phí logistics và vận hành hiện vẫn cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước năm 2020. Dù một số cấu phần chi phí đã hạ nhiệt so với thời điểm đỉnh điểm, nhưng mức giảm không đủ lớn để tạo ra sự thay đổi căn bản trong cơ cấu giá thành.
Đại diện Nam Quốc Minh Global cho biết, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc chi phí tăng, mà ở sự thiếu ổn định và khó dự báo của chuỗi cung ứng. Giá đầu vào biến động liên tục khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc lập kế hoạch tồn kho, định giá sản phẩm và quản trị dòng tiền trung - dài hạn.
Trong khi đó, sức mua của người tiêu dùng dù có dấu hiệu cải thiện nhưng vẫn khá thận trọng, khiến dư địa tăng giá bán gần như không còn. Doanh nghiệp bán lẻ hiện nay đứng giữa hai áp lực: chi phí đầu vào cao và khả năng chuyển giá rất hạn chế. Phần lớn buộc phải chấp nhận biên lợi nhuận mỏng hơn để duy trì hoạt động và giữ thị phần.
Thực tế này không chỉ diễn ra ở một vài doanh nghiệp, mà phản ánh bức tranh chung của toàn ngành bán lẻ. Biên lợi nhuận vốn đã mỏng nay tiếp tục bị thu hẹp, trong khi yêu cầu đầu tư cho công nghệ, quản trị và tuân thủ ngày càng lớn. Điều này đặt doanh nghiệp vào thế phải lựa chọn giữa tăng trưởng chậm lại hoặc chấp nhận rủi ro cao hơn.
Có thể thấy rõ, các hộ kinh doanh, cửa hàng tạp hóa và tiểu thương tại các chợ truyền thống tại Thành phố Hồ Chí Minh đang gánh chịu áp lực chi phí đầu vào hiện nay thậm chí còn lớn hơn so với khối bán lẻ hiện đại. Nguyên nhân là khu vực này ít có khả năng đàm phán giá với nhà cung cấp, phụ thuộc nhiều vào nguồn hàng qua trung gian và khó tiếp cận các giải pháp tài chính - logistics quy mô lớn.Nhiều tiểu thương cho biết, giá nhập hàng liên tục tăng, trong khi sức mua của người dân vẫn chưa phục hồi mạnh, buộc họ phải “gồng mình” giữ giá bán để không mất khách. Biên lợi nhuận vì vậy bị thu hẹp đáng kể, thậm chí có mặt hàng chỉ còn lãi rất thấp hoặc bán cầm chừng.
“Giá nhập tăng nhưng không thể tăng giá bán tương ứng, nếu tăng là khách chuyển sang siêu thị hoặc mua online ngay. Bán lẻ truyền thống đang chịu sức ép kép từ chi phí và cạnh tranh”, một chủ cửa hàng tạp hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ.
Bên cạnh đó, chi phí thuê mặt bằng, điện nước và lao động cũng tăng lên, trong khi quy mô nhỏ khiến các cửa hàng truyền thống khó tối ưu vận hành. Không ít hộ kinh doanh phải thu hẹp quy mô, giảm chủng loại hàng hóa hoặc đóng cửa sớm hơn so với trước. Thực tế này cho thấy, áp lực chi phí không chỉ là bài toán của doanh nghiệp lớn, mà đang lan tỏa xuống toàn bộ hệ sinh thái bán lẻ, trong đó khu vực truyền thống là nhóm dễ bị tác động nhất.
Doanh nghiệp chọn tái cấu trúc thay vì chờ đợi
Trước áp lực chi phí kéo dài, nhiều doanh nghiệp bán lẻ không còn kỳ vọng vào việc chi phí đầu vào sớm giảm mạnh, mà chủ động tái cấu trúc mô hình hoạt động để thích ứng. Ông Vũ Hoàng - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần OCOPMART cho biết, doanh nghiệp xác định phải vận hành trong bối cảnh mặt bằng chi phí mới, coi đây là yếu tố đầu vào cố định trong chiến lược phát triển. OCOPMART đang tăng cường liên kết với các vùng nguyên liệu và nhà sản xuất trong nước nhằm rút ngắn khâu trung gian, ổn định nguồn cung và kiểm soát chi phí. Đồng thời, doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản trị tồn kho, dự báo nhu cầu và tối ưu vận hành.
“Trong bối cảnh sức mua còn dè dặt, doanh nghiệp không thể chạy theo tăng trưởng nóng. Điều quan trọng là kiểm soát tốt chi phí, giữ dòng tiền an toàn và tập trung vào những phân khúc có nhu cầu thực”, ông Vũ Hoàng chia sẻ.
Đáng chú ý, OCOPMART đánh giá cao vai trò của bán lẻ truyền thống trong hệ sinh thái phân phối. Việc kết nối các cửa hàng truyền thống vào chuỗi cung ứng hiện đại thông qua mô hình hợp tác, cung ứng chung hoặc nhượng quyền được xem là hướng đi giúp khu vực này giảm chi phí đầu vào và tăng khả năng cạnh tranh.
Bà Trịnh Vân Hoa - Phó Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam nhận định, những khó khăn hiện nay của ngành bán lẻ phản ánh các vấn đề mang tính cấu trúc của chuỗi cung ứng và nền kinh tế, chứ không đơn thuần là hệ quả của biến động ngắn hạn. Ngành bán lẻ Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu, hàng hóa nhập khẩu, đặc biệt ở các nhóm hàng tiêu dùng và nguyên liệu đầu vào. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu chịu tác động từ xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu và xu hướng bảo hộ thương mại, chi phí lập tức bị đẩy lên và lan tỏa nhanh chóng đến khâu bán lẻ.
Bên cạnh đó, hạ tầng logistics trong nước chưa phát triển đồng bộ, khiến chi phí vận chuyển và lưu kho chiếm tỷ trọng cao trong giá thành sản phẩm. Theo đánh giá của Hiệp hội, chi phí logistics tại Việt Nam vẫn cao hơn nhiều so với một số nước trong khu vực, làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ trong nước.
“Mặt bằng chi phí hiện nay đã cao hơn khoảng 20–30% so với giai đoạn trước dịch và rất khó quay trở lại mức cũ. Doanh nghiệp bán lẻ phải chấp nhận thực tế này để xây dựng chiến lược phù hợp, thay vì chờ đợi chi phí hạ nhiệt”, bà Trịnh Vân Hoa nhấn mạnh.
Trong bối cảnh bán lẻ là khâu cuối cùng của chuỗi giá trị, mọi biến động chi phí đều dồn về đây và tác động trực tiếp đến giá cả hàng hóa cũng như đời sống người tiêu dùng. Nếu chuỗi cung ứng không được cải thiện, áp lực lạm phát và sức mua suy giảm sẽ tiếp tục là rào cản lớn đối với tăng trưởng bền vững của thị trường. Ổn định chuỗi cung ứng không chỉ giúp doanh nghiệp bán lẻ tồn tại và phát triển, mà còn là yếu tố then chốt để giữ ổn định giá cả, sức mua và nền tảng tăng trưởng của nền kinh tế.
Các ý kiến từ doanh nghiệp bán lẻ và hiệp hội cho thấy, ngành bán lẻ Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng. Áp lực chi phí đầu vào không chỉ là thách thức, mà còn là động lực buộc thị trường phải tái cấu trúc theo hướng bền vững hơn. Qua đây, các doanh nghiệp và hiệp hội kỳ vọng Nhà nước sẽ tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng logistics, cải thiện môi trường kinh doanh và tạo điều kiện tiếp cận vốn phù hợp cho doanh nghiệp phân phối - bán lẻ. Bên cạnh đó, các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số cần được triển khai thực chất hơn, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
