Người mua thay đổi, doanh nghiệp phải thay đổi theo
Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong 7 tháng đầu năm 2026 ước đạt 4.555,8 nghìn tỷ đồng, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm trước. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng vẫn đạt 7,5%.
Không chỉ bán lẻ hàng hóa, nhiều lĩnh vực dịch vụ gắn với tiêu dùng cũng ghi nhận tăng trưởng tích cực. Doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng 15,9%, trong khi doanh thu du lịch lữ hành tăng 16,3%.
Những kết quả này cho thấy nhu cầu tiêu dùng đang mở rộng cả về quy mô và cơ cấu. Thu nhập, việc làm phục hồi, hoạt động du lịch sôi động hơn, cùng với các chương trình kích cầu và sự phát triển nhanh của hệ thống phân phối hiện đại đang tạo thêm động lực cho thị trường.
Với quy mô dân số lớn và tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, thị trường nội địa vẫn còn dư địa đáng kể cho các doanh nghiệp bán lẻ. Tuy nhiên, cơ hội càng lớn thì áp lực cạnh tranh càng gay gắt.
Người tiêu dùng hiện không còn phụ thuộc vào một cửa hàng hay thương hiệu duy nhất. Một sản phẩm có thể được tìm kiếm trên sàn thương mại điện tử, tham khảo đánh giá trên mạng xã hội, so sánh giá giữa nhiều nhà bán hàng rồi mới đưa ra quyết định.
Sự thay đổi này đang làm dịch chuyển cách thức vận hành của ngành bán lẻ. Nếu trước đây mở thêm cửa hàng thường được xem là cách trực tiếp để mở rộng thị phần, thì nay doanh nghiệp có thể tiếp cận lượng khách hàng rất lớn thông qua nền tảng số mà không nhất thiết phải tăng tương ứng số lượng điểm bán.
Ngược lại, doanh nghiệp phải chịu thêm áp lực về giá, khuyến mại, giao hàng, tồn kho và chăm sóc khách hàng. Cuộc cạnh tranh vì thế đang chuyển từ việc sở hữu nhiều điểm bán sang khả năng vận hành hiệu quả trên nhiều kênh.
Theo bà Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, quy mô thị trường bán lẻ hàng hóa Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 215 tỷ USD, trong khi thương mại điện tử đạt khoảng 32 tỷ USD. Các mô hình bán hàng qua mạng xã hội, livestream, O2O và giao hàng nhanh tiếp tục làm mờ ranh giới giữa bán lẻ truyền thống và trực tuyến.
Trong bối cảnh này, doanh nghiệp cần xây dựng mô hình kinh doanh linh hoạt hơn, có khả năng điều chỉnh nhanh theo nhu cầu thay đổi của thị trường thay vì chỉ dựa vào việc mở rộng quy mô.
Bài toán đặt ra không còn đơn giản là bán được nhiều hàng hơn. Khi chi phí thu hút khách hàng, logistics và vận hành ngày càng lớn, khả năng kiểm soát chi phí, vòng quay hàng hóa và biên lợi nhuận trở thành những yếu tố quyết định sức khỏe của doanh nghiệp.
Công nghệ phải giúp giảm chi phí, tăng năng suất
Sự thay đổi của thị trường cũng khiến doanh nghiệp bán lẻ nhìn nhận lại vai trò của công nghệ. AI và dữ liệu không chỉ để tạo ra trải nghiệm mua sắm mới mà ngày càng được kỳ vọng giải quyết trực tiếp những vấn đề về chi phí và năng suất.
Dữ liệu bán hàng có thể giúp doanh nghiệp dự báo nhu cầu, xác định cửa hàng cần bổ sung hàng và lựa chọn thời điểm triển khai khuyến mại. Các công cụ AI có thể hỗ trợ xử lý lượng dữ liệu lớn, giúp doanh nghiệp ra quyết định nhanh hơn, hạn chế tình trạng nhập dư hàng hoặc bỏ lỡ nhu cầu thị trường.
Trong khâu vận hành, công nghệ còn có thể được sử dụng để tối ưu kho bãi, tuyến giao nhận, nhân sự và chăm sóc khách hàng. Khi biên lợi nhuận chịu nhiều sức ép, những cải thiện nhỏ ở từng công đoạn có thể tạo ra tác động đáng kể tới hiệu quả chung.
Một số doanh nghiệp trong nước đã bắt đầu ứng dụng robot, chatbot và các công cụ tự động hóa. Tuy nhiên, khoảng cách về mức độ ứng dụng giữa các doanh nghiệp vẫn khá lớn.
Đối với nhiều nhà bán lẻ truyền thống, trở ngại không hẳn nằm ở việc thiếu công nghệ mà ở chất lượng dữ liệu chưa đồng bộ, thông tin còn phân tán giữa các bộ phận và thiếu nhân sự có khả năng khai thác dữ liệu để phục vụ quyết định kinh doanh.
Vì vậy, chuyển đổi số trong bán lẻ trước hết là câu chuyện về quản trị. Doanh nghiệp cần xác định đâu là dữ liệu thực sự có giá trị, kết nối thông tin từ bán hàng, kho vận đến khách hàng và xây dựng quy trình biến dữ liệu thành hành động cụ thể.
AI chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trên nền tảng dữ liệu đủ tốt và một hệ thống vận hành được tổ chức bài bản.
Về dài hạn, thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa nhờ quy mô dân số, tốc độ đô thị hóa, sự phát triển của tầng lớp trung lưu và xu hướng tiêu dùng hiện đại.
Tuy nhiên, tăng trưởng hai con số sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng năng suất và hiệu quả cao hơn. Doanh nghiệp dẫn đầu trong giai đoạn tới không nhất thiết là đơn vị có nhiều cửa hàng nhất, mà là doanh nghiệp hiểu khách hàng nhanh, kiểm soát chi phí tốt, quản trị hàng hóa hiệu quả và có khả năng thích ứng với những thay đổi liên tục của thị trường.
Khi đó, công nghệ và dữ liệu mới thực sự trở thành đòn bẩy giúp ngành bán lẻ biến quy mô thị trường thành tăng trưởng hiệu quả và bền vững hơn.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
